Əlamətlər
- Həm bərk, həm də maye qidalara qarşı udqunma çətinliyi
- Yeməyin həzm olunmadan geri qayıtması (regurgitasiya), xüsusən uzananda
- Döş sümüyü arxasında ağrı və ya yanma
- Çəki itkisi
- Gecə öskürəyi
Diaqnostika
- Endoskopiya. Məqsəd qida borusunun aşağı hissəsində axalaziyanı təqlid edə biləcək şişi və digər struktur səbəbləri istisna etməkdir.
- Yüksək həlledicilikli manometriya. Diaqnoz Çikaqo təsnifatı 4.0-a əsasən qoyulur və tip müəyyən edilir.
- Lazım olduqda kontrastlı rentgen (barium ezofaqoqrafiyası), kompüter tomoqrafiyası və ya endoskopik ultrasəs.
Müalicə
Axalaziyada itirilmiş sinir hüceyrələri bərpa olunmur. Müalicənin məqsədi aşağı büzücünün yaratdığı maneəni azaltmaqdır. Əsas üsullar bunlardır:
- pnevmatik balon dilatasiyası;
- peroral endoskopik miotomiya (POEM);
- laparoskopik Heller miotomiyası (adətən antireflüks əməliyyatı ilə birlikdə).
Əməliyyat riski yüksək olan xəstələrdə botulinum toksini inyeksiyası da tətbiq oluna bilər. Üsul axalaziyanın tipinə, xəstənin yaşına və vəziyyətinə görə seçilir. Müalicədən sonra reflüks baxımından izləmə vacibdir.
Digər motor pozğunluqları
Distal ezofaqus spazmı, hiperkontraktil qida borusu, ineffektiv motilite və yığılmanın olmaması (absent contractility) da manometriya ilə müəyyən edilir.
Dr. Atayevanın təcrübəsi
- Axalaziya mövzusunda İTV-nin «Yaxşı həkim» verilişində, ARB-nin «Səhhətimiz» verilişində (2022) və klinikanın videosunda (2021) çıxış edib.
- Əsas mesajı: hər udqunma çətinliyi axalaziya deyil. Diaqnoz və tip manometriya ilə dəqiqləşdirilməlidir.
- Ümumiləşdirilmiş hal: manometriyada ilk baxışda II tip axalaziyaya oxşayan şəkil qida borusunun aşağı hissəsində darlıqla bağlı olub. Əlavə müayinələrlə şiş aşkarlanıb. Bu hal endoskopiya, manometriya və görüntüləmənin birlikdə qiymətləndirilməsinin vacibliyini göstərir.
- Müalicə üsulu axalaziyanın tipinə görə seçilir; lazım olduqda müvafiq mərkəzə yönləndirmə aparılır.
Həkimin bu mövzuda videosu
